deneme notları XIII: mutlak metin...

Kocainan'ın kitabı (Mimar Sinan ve XX inci Asır Mimarisi) bir projeksiyon aletinin çalışma prensibini akla getirir. Tek kaynaktan çıkan yoğun ışık, saydam bir yüzeyin üzerindeki nesnenin görüntüsünü, birkaç mercek yardımı ile daha da büyüterek bir başka düzleme aktarır. Bakan gözün gördüğü görüntü ise; görüntünün gösterildiği ortama göre; görüntünün yansıtıldığı düzlemin rengi, dokusu; ortamın ışığına, merceğin yüzeyine, gözün görüntüye olan açısına, anlamsal açıdan ise; görüntünün kullanıldığı bağlama örneğin, bir ev görüntüsünün mimarlık okulundaki sunumu ile (tasarımsal, tarihsel bağlam), bir pazarlama şirketinin sunumuna (evin kendisi değil vadettiği yaşam tarzına) bağlı olarak değişikliğe uğrar. Kocainan’ın yaptığı ise; projeksiyon makinesinin merceğinin üzerine kendi ilişkiler ağını kazımaktır. Bu sayede görüntünün (Mimar Sinan veya herhangi birinin) değişmesi, ışık kaynağının (Kocainan veya herhangi birinin) değişmesi, yansıtılan düzlemin (zaman-mekansal perspektifin; bugün veya herhangi bir zaman-mekanın) değişmesi veya ortamın (toplumsal koşullanmalar; Türkiye ve tabii ki Türkler veya herhangi bir aktörün, bilgi alanının mimarlık veya herhangi bir tanesinin) değişmesi bu tek anlam katmanını değişikliğe uğratamayacaktır. Bu değişmezlik haline bir kez ulaşıldıktan sonra artık Sinan ders olarak okutulması gereken kitap/mutlak metindir.

kısa notlar II

Bir felsefe kitabı hem zor bir kitaptır hem de tamamen erişilebilir bir nesne, tümüyle açık bir alet kutusudur; yeter ki o anda ona ihtiyacımız olsun, onu kullanmak isteyelim.

-Deleuze

Alıntıdaki felsefe kitabının bir tarih kitabı ile yer değiştirmesi her zaman mümkündür, yeter ki o anda ona ihtiyacımız olsun.  Bu ihtiyaçların çokluğu aşikar. Ama bu çokluk birbirinden sizin yapıya müdahale biçiminizde ayrılıyor. Kontrol etmek ile açmak, yapıyı temsil etmek ile üzerinde konuşulabilir kılmak arasındaki fark önemlidir.

peki ama kim bu kayıp fail?

Bütün bir cumhuriyet mimarlık tarihi yazını, faili belli olmayan, etkilenmiş, bozulmuş, ödünç alınmış, yozlaşmış mimarlığa tepkiyi dile getirir. Peki kimdir bu özünden uzaklaşmış mimarlığın faili?